O segundo obradoiro do LoboLAB desenvolveuse mediante unha visita de campo ao núcleo rural de Portomartiño de Arriba, na parroquia de Xesta (A Lama), co obxectivo de documentar un posible chozo ou construción tradicional vinculada ao manexo do gando na Serra do Suído. A xornada comezou cunha limpeza manual da contorna inmediata da estrutura, unha intervención necesaria para eliminar a vexetación que impedía a súa correcta lectura e identificación dos distintos elementos etnográficos asociados ao manexo tradicional do gando na serra. Este traballo permitiu revelar aspectos construtivos ata entón ocultos e dispoñer dunha base máis sólida para a súa análise e interpretación.
A actividade contou coa participación das promotoras e colaboradoras do proxecto Abrigo dos pastores, cuxa experiencia e coñecemento resultaron fundamentais para contextualizar o valor patrimonial deste tipo de construcións. A limpeza e documentación do enclave permitiu revisar e depurar a hipótese preliminar exposta polas promotoras sobre a natureza e funcionalidade do elemento, incorporando novas observacións derivadas do traballo de campo e da análise colectiva realizada durante a visita. Este proceso de contraste evidenciou o valor da investigación colaborativa como ferramenta para construír un coñecemento máis rigoroso e compartido sobre o patrimonio pastoril da Serra do Suído.
Durante o percorrido xerouse un diálogo aberto entre as promotoras e colaboradoras do resto dos proxectos participantes en LoboLAB, propiciando un intercambio constante de coñecementos e perspectivas que enriqueceu a interpretación do lugar. Abordáronse de forma transversal e integral todas as iniciativas presentadas no laboratorio, poñendo de manifesto as numerosas conexións existentes entre elas. Patrimonio, memoria, arquitectura tradicional, paisaxe, biodiversidade, toponimia e participación cidadá foron entendidos como ámbitos estreitamente relacionados, conformando unha visión conxunta do territorio onde cada proxecto achega unha peza imprescindible para comprender a súa complexidade. Esta aproximación consolidou LoboLAB como un gran laboratorio territorial, no que as distintas liñas de traballo compleméntanse, dialogan e evolucionan de xeito colectivo.
A propia actividade de limpeza converteuse tamén nun exercicio de construción comunitaria. Máis aló da súa función práctica para facilitar a identificación dos elementos etnográficos, o traballo compartido fortaleceu os vínculos entre as persoas participantes e consolidou a comunidade que está a crecer ao redor de LoboLAB. A colaboración directa sobre o terreo xerou un espazo de confianza, aprendizaxe mutua e intercambio de experiencias, onde cada participante puido achegar os seus coñecementos desde a súa propia disciplina, sensibilidade ou experiencia privada.
Esta forma de traballar reforza un dos principios fundamentais de LoboLAB: entender o coñecemento como un proceso aberto, horizontal e colaborativo, no que todas as promotoras e colaboradoras desempeñan un papel activo e esencial. A implicación nas tarefas de campo, o diálogo continuo e a construción colectiva de novas interpretacións fan que cada proxecto deixe de entenderse como unha iniciativa illada para integrarse nun proceso común. Deste xeito, todas as participantes recoñécense como parte imprescindible dun mesmo laboratorio vivo, onde o coñecemento se constrúe desde a cooperación e o compromiso compartido co territorio.
Máis aló da identificación do posible chozo, a visita puxo de manifesto a estreita relación entre arquitectura popular, aproveitamento dos recursos naturais e formas de vida tradicionais, reforzando un dos principais obxectivos de LoboLAB: comprender a paisaxe como un patrimonio vivo onde natureza, cultura e memoria constitúen un sistema inseparable. A xornada xerou novas observacións, fortaleceu a rede de colaboración entre as participantes e abriu novas liñas de investigación que servirán de base para futuras accións de documentación, interpretación e divulgación do patrimonio cultural e natural da Serra do Suído.
Sexamos pastoras!
